All Posts

รูปที่ 1 ลายแทงบนผ้าประเจียดของสมเด็จพระเจ้าตากสิน 1. บทนำ: ศาสตราคมภายใต้รหัสลับ ยุทธศาสตร์ใต้ผืนผ้าประเจียด ท่ามกลางบรรยากาศความวุ่นวายของเปลวไฟที่โหมกระหน่ำและการล่มสลายของกรุงศรีอยุธยา หน้าประวัติศาสตร์ไทยได้จารึกชื่อของ  สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช  เอาไว้ในฐานะมหาราชผู้กอบกู้เอกราชด้วยยุทธวิธีที่ทั้งเด็ดขาดและรวดเร็ว ปกติแล้วพวกเรามักจะคุ้นเคยกับภาพลักษณ์ของพระองค์ในมุมของนักรบผู้กล้า แต่ท่ามกลางความลี้ลับของศาสตร์มืดและพลังแห่งศรัทธาเหล่านั้น กลับมีวัตถุชิ้นหนึ่งที่ซ่อนค

ภายใต้เงาไม้ร่มรื่นของวัดวาอารามกลางกรุงศรีอยุธยา ในยุคที่เสียงศาสตรากระทบกันจากศึกสงครามไม่เคยเงียบหาย หากเราลองเงี่ยหูฟังดีๆ จะพบว่ามีอีกหนึ่งเสียงที่สะท้อนผ่านลำน้ำเจ้าพระยามาอย่างยาวนาน นั่นคือเสียงอาซานอันสงบนิ่งจากย่าน  “ทุ่งแก้ว”  แผ่นดินที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงมอบให้ด้วยความไว้วางใจ เพื่อให้ที่นี่เป็นฐานกำลังสำคัญที่หลอมรวมนักรบต่างแดนและพ่อค้าผู้มั่งคั่ง ให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของสายเลือดไทยอย่างเต็มภาคภูมิ เจาะลึกยุทธศาสตร์ "ทุ่งแก้ว-คลองตะเคียน": ปราการด่านแรกแห่งอ

โดย Roi-Wela รูปที่ 1 นายทหารเรือเชื้อสายอาสามอญกับนายทหารเรือมุสลิม เชื้อสายอาสาจาม อาณาจักรที่เปิดประตูรับพลรบจากทั่วโลก รู้ไหมว่า... กรุงศรีอยุธยาในยุคที่รุ่งเรืองสุด ๆ (โดยเฉพาะช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 16) ไม่ได้เป็นแค่จุดหมายปลายทางของเหล่านักค้าขายเท่านั้นนะ แต่ที่นี่คือ "Magnet" ตัวจริงที่ดึงดูดผู้คนหลากหลายเชื้อชาติและศาสนาให้หลั่งไหลเข้ามาแสวงหาโอกาสใหม่ ๆ ในชีวิต และหนึ่งในกลุ่มชนที่ถือเป็น "ตัวตึง" และมีอิทธิพลต่อความมั่นคงของอาณาจักรอยุธยาแบบลึกซึ้งสุด ๆ ก็คือ ชาวม

หลักฐานมุสลิมที่ซ่อนอยู่ ชี้ชัดการติดต่อกับ 'แขก' ในยุคพ่อขุนรามคำแหง   รูปที่ 1-2 ศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหง หลักที่ 1 ด้านที่ 3 สุโขทัยเมืองที่หลายคนคุ้นเคยในภาพของ "รุ่งอรุณแห่งความสุข" และเป็นรากฐานของความเป็นไทย ที่เจริญรุ่งเรืองด้วยพระพุทธศาสนา... แต่รู้หรือไม่ว่าเบื้องหลังความสงบนี้ สุโขทัยคือ ศูนย์กลางการค้าที่เปิดรับการติดต่อกับโลกภายนอกอย่างกว้างขวาง  โดยเฉพาะอย่างยิ่งการค้าขายกับพ่อค้าจากโลกมุสลิม   ชาวมุสลิมและศาสนาอิสลามเข้ามามีบทบาทในสุโขทัยตั้งแต่ยุคแรกจริงหรือ?  

ถ้าจะเชิดชูนักรบที่เก่งกาจ-ขุนศึกที่เปรื่องปราชญ์ของอาณาจักรอยุธยา อย่างไร้อคติ ต้องมี ออกญารามเดโช หรือ พระยารามเดโช เป็นผู้บัญชาการกองทัพเรือ ในสมัยแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช     ด้วยเหตุที่ ออญารามฯ อยู่หน้าแนวกับเหล่านักรบอาสาในหลายสมรภูมิ ไม่ว่าการตีเชียงใหม่ การตีหัวเมืองมอญ สามารถยึดหัวเมืองมอญ เช่น เมาะตะมะ, สิเรียม, ย่างกุ้ง กลับคืนมา     ออกญารามเดโช(ชู)  สร้างเกียรติระบือ เมื่อ สมเด็จพระนารายณ์มหาราช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ พระยารามเดโชเป็นแม่ทัพยกทัพหลวงไปปรา

จากข้าหลวงภาษี สู่แม่ทัพใหญ่  ในภารกิจ‘รวมแผ่นดินเป็นหนึ่ง’     สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช เสด็จสวรรคตมากว่า 200 ปี แต่หลายเรื่องเกี่ยวกับพระองค์ยังเป็นที่ร่ำลือ ไม่ว่าจะเป็นคุณูปการที่กอบกู้บ้านเมือง พระอัจฉริยะภาพทางการทหาร แต่ในที่นี่ซึ่งจะพูดถึง คือ เจ้าพระยาจักรี(หมุด) ‘ทหารมุสลิมคู่พระทัย’  ซึ่งหลายคนเชื่อว่า ไม่มีท่านผู้นี้ การกู้ชาติ สถาปนากรุงธนบุรีและรวมแผ่นดิน อาจยาก หรือ อาจถึงขั้นไม่เกิดขึ้น     เจ้าพระยาจักรี หรือ  เจ้าพระยาจักรีศรีองครักษ์  ขุนนางมุสลิม...

หินแกะสลักป้ายหลุมศพขนาดใหญ่เป็นหลักฐานสำคัญทางประวัติศาสตร์ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ทรงพระราชทานแก่เจ้าพระยาจักรี(หมุด) แสดงถึงความใกล้ชิดและความไว้วางพระราชหฤทัย นอกจากนี้ สมเด็จพระเจ้าตากสินได้เสด็จมาในพิธีฝังศพของเจ้าพระยาจักรี(หมุด) และยังทรงพระราชทานที่ดินให้แก่มัสยิดต้นสน ซึ่งทำให้เห็นถึงบทบาทของพี่น้องมุสลิมในการร่วมกอบกู้ชาติ และความสัมพันธ์อันดี ระหว่างพระมหากษัตริย์กับชุมชนมุสลิม แหล่งอ้างอิง: มัสยิดต้นสน

พันเอก พระยากัลยาณภักดี บุคคลสำคัญในสมัยรัตนโกสินทร์ โดยมีประเด็นสำคัญคือบทบาทของท่านในฐานะผู้รับผิดชอบ "กรมท่าขวา" ส่วนของวังหน้า ซึ่งเป็นหน่วยงานราชการที่มีหน้าที่ติดต่อค้าขายกับต่างประเทศ ท่านเป็นมุสลิมนิกายสุนหนี่ ซึ่งแตกต่างจากผู้รับผิดชอบกรมท่าขวาของวังหลวง (พระจุฬาตรี) ที่เป็นนิกายชีอะฮฺ นอกจากนี้ พระยากัลยาณภักดียังมีบทบาทสำคัญ ในการนำชาวมุสลิมเข้าเฝ้าพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) เพื่อถวายความจงรักภักดี วงศ์ตระกูลของท่านได้สืบทอดมาถึงปัจจุบัน ผ่า

ไม้นิซ่านของพระยาจุฬาราชมนตรี(สิน) ซึ่งเป็นจุฬาราชมนตรีคนที่ 6 ในสมัยรัชกาลที่ 4 ไม้นิซ่านนี้ทำจากไม้สักและมีการแกะสลักลวดลายที่สวยงาม แม้จะมีร่องรอยการกัดกร่อนตามกาลเวลา จุฬาราชมนตรีในสมัยรัตนโกสินทร์ทั้ง 9 ท่าน ถูกฝังอยู่ ณ ที่กุโบร์แห่งนี้ที่มัสยิดต้นสน โดยสืบทอดเชื้อสายมาจากจุฬาราชมนตรี ในสมัยกรุงศรีอยุธยา โดยในขณะนั้นบทบาทของจุฬาราชมนตรีมีฐานะ ทำหน้าที่เหมือนรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศหรือพาณิชย์ โดยเฉพาะการดูแลกรมท่าขวา ซึ่งเป็นของชาวมุสลิมสำหรับค้าขายกับเรือจากอ

หนึ่งเหตุการณ์สำคัญในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ซึ่งในขณะนั้นสยามยังไม่มีธงชาติเป็นสัญลักษณ์ การค้าขายทางทะเลมีเรือฝรั่งเศสเข้ามาติดต่อ และตามธรรมเนียมจะมีการชักธงขึ้นเมื่อมาถึง ซึ่งฝรั่งเศสชักธงชาติของตน แต่สยามชักธงฮอลันดา เนื่องจากถือว่าเป็นเรือค้าขาย ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อฝรั่งเศสกับฮอลันดามีความขัดแย้งทางสงครามกันอยู่ ทำให้ฝรั่งเศสสั่งให้เจ้าเมืองบางกอก ปลดธงฮอลันดาลง แต่ให้ชักธงอื่นใดขึ้นแทนได้ เจ้าเมืองบางกอกซึ่งเป็นมุสลิมจึงเลือกชักธงสีแดงขึ้นแทน และนี่จึงเป็นจุดเริ่มต้นท

เรื่องราวของ เจ้าพระยาจักรี(หมุด) ซึ่งเป็นบุคคลสำคัญในช่วงกรุงธนบุรี โดยเฉพาะบทบาทของท่านในการกอบกู้เอกราชร่วมกับพระเจ้ากรุงธนบุรี หลวงนายศักดิ์ หรือต่อมาคือเจ้าพระยาจักรีผู้นี้ ได้นำเงินภาษีที่เก็บได้จากจันทบุรีไ ปมอบให้พระเจ้ากรุงธนบุรีเพื่อใช้ในการรวบรวมไพร่พลและสร้างเมือง ซึ่งท่านได้รับยกย่องเป็นมือขวาของพระเจ้าตากสินในการปราบปรามก๊กต่างๆ และในภารกิจการขยายอาณาเขต รวมถึงการเป็น แม่ทัพเรือ ในการตีเขมร แม้จะมีข้อขัดแย้งทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับช่วงเวลาการเสียชีวิตของท่าน...

สุสานมัสยิดต้นสน ซึ่งมีหลุมศพแบ่งเป็นล็อกๆ ตามตระกูล เพื่อความสะดวกในการเยี่ยมเยียนญาติผู้ล่วงลับ ในสุสานแห่งนี้มีบุคคลสำคัญหลายท่าน ส่วนใหญ่เป็นขุนนาง และมีแท่นสุสานที่ใหญ่ที่สุดซึ่งเชื่อว่าเป็นของเจ้าพระยาราชวังสันเสนีย์(ม๊ะหมูด) ผู้สร้างมัสยิดต้นสน ท่านมีตำแหน่งเป็นแม่ทัพในสมัยอยุธยา โดยกองอาสาจามของท่านจะทำหน้าที่เป็นกองหน้าในทัพบกและเป็นแม่ทัพเรือในการเดินทัพทางน้ำ เจ้าพระยาราชวังสันเสนีย์(ม๊ะหมูด)ยังเป็นบุตรของพระยารามเดโช ผู้เป็นแม่ทัพมุสลิมคนสำคัญในสมัยสมเด็จพระนารายณ

มิมบัรและเมี๊ยะฮฺรอบมัสยิดต้นสนโดดเด่นและมีเอกลักษณ์ เนื่องจากมีการผสมผสานกันระหว่างศิลปะไทยและศิลปะอาหรับ ซึ่งแตกต่างจากรูปแบบทั่วไป มิมบัรได้รับการกล่าวขานว่าเป็นเพียงชิ้นเดียวในโลก ที่ผสมผสานลักษณะทางสถาปัตยกรรมไทย เช่น "หน้าบัน" และ "ช่อฟ้า" เข้ากับลวดลายดอกไม้แทนรูปสัตว์ โดยมีประดับเปลือกหอยและกระจกเงา มีอายุย้อนไปถึงช่วงตอนปลายของกรุงศรีอยุธยาเมี๊ยะฮฺรอบที่สร้างขึ้นในช่วงเวลาเดียวกันก็แสดงถึงศิลปะไทยแท้ๆ และยังมีอีกหนึ่งชิ้นที่เหมือนกันคือเมี๊ยะฮฺรอบที่มัสยิดตะเกี่ยโยคิ

"กระดานชุมทิศ" ซึ่งเป็นแผ่นไม้โบราณที่ตั้งอยู่ในมัสยิดต้นสน เพื่อใช้เป็นสัญลักษณ์บอกทิศกิบลัต สำหรับการละหมาด ประวัติความเป็นมาของแผ่นไม้ชิ้นนี้เชื่อมโยงกับสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช โดยทหารพบแผ่นไม้ลอยน้ำมา ซึ่งมีร่องรอยถูกไฟไหม้และมีลายอักษรอาหรับ จึงนำขึ้นทูลเกล้าฯถวายพระเจ้าตากสินฯ และพระองค์ได้พระราชทานให้แก่มัสยิดต้นสน แผ่นไม้เดิมเป็น สีทองและสีดำ แต่ภายหลังมีการทาสีเขียวกับสีเงิน ลวดลายบนกระดานประกอบด้วยโองการจากอัลกุรอาน ชั้นฟ้าทั้งเจ็ด และสัญลักษณ์ที่เกี่ยวกับหลัก

  กฎหมายอิสลาม มีในแผ่นดินสยามมาหลายร้อยปี ถูกใช้เพื่อผดุงความยุติธรรมชาวมุสลิมในพระนคร ทั้งขุนนาง, พ่อค้า และชาวบ้านในเขตพระนคร ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุทธยา โดยมี พระยาจุฬาราชมนตรี ผู้นำประชาคมมุสลิมในยุคสมัยนั้น เป็น ตุลาการ

ผู้เรียบเขียนและเรียบเรียง ‘นูรุดดีน’ มุสลิมไทย ที่ชอบเล่าเรื่องประชาชาติมุสลิมจากทุกมุมโลก จางวางอาสาจามท่านสุดท้าย ขุนนางมุสลิมผู ้สูงเกียรติแห่งสยาม กองอาสาอาสาจาม หรือ กรมอาสาจาม คือ กลุ ่มนักรบเรืองนามแห่งอาณาจักรสยาม กลุ ่มคนที่อาสาสู ้ศึก-ป้องแผ่นดิน ซึ่งพระยาราชวังสัน ต าแหน่งจางวางอาสาจาม นั ้น มีปรากฏในกฎมณเฑียรบาล ท าเนียบศักดินาขุนนางอาสาจาม พ.ศ.2001 สมัย สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ และได้จารึกเกียรติภูมิอย่างโดดเด่นยุคสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงกู้ ชาติ สรุปได้ว่า กองอาสา

ผู้เขียนและเรียบเรียง ‘นูรุดดีน’  มุสลิมไทย ที่ชอบเล่าเรื่องประชาชาติมุสลิมจากทุกมุมโลก     พระราชพงศาวดารฉบับ สมเด็จพระพนรัตน์ บันทึกว่า “ลุศักราช 914 ปีเถาะ เอกศก พระมหาอุปราชาเจ้าเมืองเชียงใหม่ ได้ยกพลห้าสิบหมื่น ช้างเครื่องเจ็ดร้อย ม้าสามพันข้ามเมืองเมาะตะมะ มาโดยแม่น้ำเข้าทางด่านเจดีย์สามองค์…. พระบาทสมเด็จบรมพิตรพระพุทธเจ้าอยู่หัวทั้งสองพระองค์เสด็จ ตรัสให้ท้าวพระยานายกองทัพหลวง ยกขบวนเบญจเสนา….พระยาราชวังสรรขี่ช้างพลายแก้วมาเมือง ถือพลอาสาจามห้าร้อย...” อาสาจาม-มลายู.

มัสยิดต้นสนไม่เพียงเป็นศาสนสถานเก่าแก่แต่ยังเป็นศูนย์กลางสำคัญที่สะท้อนให้เห็นถึงการตั้งถิ่นฐาน และพัฒนาการของชุมชนมุสลิมในบางกอกตั้งแต่ยุคการค้าทางน้ำในสมัยอยุธยาหลักฐานทางประวัติศาสตร์ทั้งจากคำบอกเล่าบันทึกเอกสารไทย และรายงานของทูตต่างชาติ ยืนยันถึงบทบาทของมัสยิดและชุมชนมุสลิมในฐานะส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ไทยที่ยาวนาน และมีความหลากหลายทางวัฒนธรรมการมีอยู่ของเจ้าเมืองบางกอกที่เป็นมุสลิมในช่วงเวลาหนึ่ง ยังบ่งชี้ถึงอิทธิพลและการขยายตัวของอิสลามในพื้นที่

บทบาทของขุนนางมุสลิมในแผ่นดินสยามนั้น โดดเด่นเป็นที่ประจักษ์ตั้งแต่ แผ่นดิน สมเด็จพระนเรศวรมหาราช  แต่ขุนนางที่มีบรรดาศักดิ์ชั้น   เจ้าพระยา ซึ่ง บรรดาศักดิ์ขุนนางที่มียศสูงสุด (สมเด็จเจ้าพระยา เป็นตำแหน่งพิเศษ) คนแรกในรัชสมัย สมเด็จพระเจ้าทรงธรรม  (ครองราชย์ พ.ศ.2154 –2171) คือ เจ้าพระยาบวรราชนายก (เฉกอะหมัด) จากนั้นก็มีขุนนางชั้นสูงสุด ที่เป็นมุสลิมอีกหลายท่าน รวมทั้งเจ้าพระยาที่เป็นชนชั้นสูง-ราชวงศ์เมืองประเทศราช และเพื่อให้ได้รับรู้กันในวงกว้าง จึงรวบรวมเอาไว้ ดังนี้ เจ

"มุสลิม เกิดบนแผ่นดินใด ก็ต้องสู้เพื่อแผ่นดินนั้น"   นั้นเป็นจริงเสมอ ในรัชสมัย สมเด็จพระนารายณ์มหาราช (ครองราชย์ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2199-11 กรกฎาคม พ.ศ.2231) เป็นรัชสมัยที่เจริญรุ่งเรืองที่สุดในสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี ซึ่งมีขุนนางเป็นมุสลิมทั้งบู๊และบุ๊น ผู้ถือ ตราพระราชสีห์ และ ผู้ถือตราคชสีห์ ว่าราชการในตำแหน่งขุนนางชั้นเอกอุ เป็นเสาหลักราชอาณาจักร และค้ำบัลลังพระมหากษัตริย์ ค้ำจุนบ้านเมือง ทำงานเพื่อความรุ่งเรืองและความมีระเบียบของอาณาจักรอย่างเต็มความสามารถ แต่กลับเป็นห