All Posts

ภาพจำลองวิถีแขกแพในอดีต 1. ปฐมบทแห่งสายน้ำ: “Mobile Unit” รุ่นบุกเบิกภายใต้เงาร่มเย็นของสยาม ลองนึกภาพกรุงเทพฯ เมื่อร้อยกว่าปีก่อนดู...ในยุคที่แม่น้ำเจ้าพระยาไม่ได้มีไว้แค่ให้เรือท่องเที่ยววิ่งผ่าน แต่เป็นเหมือน “ถนนสุขุมวิท” ของยุคนี้เลย สองข้างทางน้ำอัดแน่นไปด้วยเรือนแพไม้สีน้ำตาลเรียงรายสุดลูกหูลูกตา แต่ถ้าใครอยากเห็นความหรูหราและคึกคักที่สุดล่ะก็ ต้องมองหาแพของกลุ่มที่เรียกกันว่า  “แขกแพ”   คำว่า "แขก" ในตอนนั้น คือแหล่งรวมพี่น้องมุสลิมหลากชาติพันธุ์ ทั้งชาวมลายู จาม ชวา.

กุโบร์มัสยิดอิสลามวัฒนา ภาพจาก งานวิชาการ สถาบันอยุธยาศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฎพระนครศรีอยุธยา หากใครมีโอกาสขับรถผ่านไปแถวตำบลสำเภาล่ม จังหวัดพระนครศรีอยุธยา บนถนนสาย 3469 คงสะดุดตากับอาคารทรงโดมสีเขียวที่ดูสงบและสง่างามที่ตั้งอยู่ริมทาง ที่นี่คือ  “กุโบร์มัสยิดอิสลามวัฒนา”   หลายคนอาจจะคิดว่ากุโบร์หรือสุสานเป็นสถานที่ที่ดูน่ากลัวหรือลึกลับ แต่ถ้าเราลองเปิดใจและก้าวเข้าไปทำความรู้จัก เราจะพบว่าที่นี่ไม่ใช่แค่ที่พักพิงสุดท้ายของผู

เจ้าจอมลม้าย ภาพจาก หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภ.สบ. 27M00063 และ ภ.สบ. 27M00061 ในบรรดาสตรีผู้สูงศักดิ์ที่พำนักอยู่ภายในเขตรั้วกำแพงพระบรมมหาราชวังสมัยรัชกาลที่ 5 ท่ามกลางกลิ่นอายของน้ำอบไทยและจารีตประเพณีอันเคร่งครัดของฝ่ายใน ยังมีกุลสตรีท่านหนึ่งที่ดำรงตนอย่างสง่างามพร้อมกับศรัทธาที่แตกต่าง "เจ้าจอมลม้าย" สตรีมุสลิมผู้สืบเชื้อสายมาจากต้นตระกูลขุนนางมุสลิมที่เก่าแก่ที่สุดสายหนึ่งของสยาม การก้าวเท้าเข้าสู่เขตพระรา

เจ้าจอมตนกูสุเปียภาพ : เจ้าจอมตนกูสุเปีย ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ถ่ายโดยคาร์ล บิสมาร์ก ช่างภาพชาวเยอรมัน เมื่อ พ.ศ. ๒๔๐๔ ที่มา : นิทรรศการฉายาลักษณ์สยาม บรรเลง : นายสอาด ลงสี : นายโพยม ปฐมบท: จากมรสุมการเมืองมลายู สู่ร่มเงาพระบารมีแห่งกรุงสยาม หากเราจะนึกถึงภาพของสตรีผู้สูงศักดิ์ชาวมุสลิมที่ก้าวเข้ามามีบทบา

รอยต่อแห่งกาลเวลาและอำนาจของกรมท่าขวา ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ ๒) กรุงรัตนโกสินทร์เข้าสู่ยุคแห่งการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรมและความมั่นคงทางการค้า ความสัมพันธ์ระหว่างราชสำนักและกลุ่มขุนนางมุสลิมสายตระกูล  "เฉกอะหมัด"  ทวีความสำคัญขึ้นอย่างยิ่ง เนื่องจากกลุ่มคนเหล่านี้คือผู้กุมบังเหียน  "กรมท่าขวา"  ซึ่งรับผิดชอบกิจการค้าขายกับโลกตะวันตก อินเดีย และมุสลิมทั่วโลก ท่ามกลางบรรยากาศการขยายตัวของราชสำนักฝ่ายใน สตรีผู้หนึ่งนามว่า  "จีบ"  ได้ก้าวเข้าสู่เขตพระ

พระบรมหาราชวัง ภาพจาก https://palacebangkok.wordpress.com/   มัสยิดต้นสน ภาพจากเพจคลังประวัติศาสตร์ไทย เมื่อเสียงอาซานแว่วมาจากฝั่งธนบุรี ตัดกับภาพแสงสีทองของวัดพระแก้วในยามเช้า ใครจะเชื่อว่าในรั้วพระบรมมหาราชวังสมัยรัชกาลที่ 1 เคยมีสตรีมุสลิมผู้สง่างามท่านหนึ่งพำนักอยู่ ท่านไม่ได้เป็นเพียงเจ้าจอมผู้ถวายงานใกล้ชิด แต่ยังเป็น "สะพาน"...

ธงชาติไทยผืนแรกที่ชาวโลกยอมรับ ไม่ใช่ธงไตรรงค์ และไม่ใช่ธงช้างเผือก แต่เป็นเพียง  "ผ้าสีแดงผืนเดียว” เท่านั้นเอง วันนี้จะพาทุกคนย้อนเวลากลับไปที่ป้อมบางกอก ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ไปดูนาทีระทึกใจที่เกือบจะกลายเป็นเรื่องใหญ่ และการแก้ปัญหาที่เฉลียวฉลาดของขุนนางท่านหนึ่งที่ชื่อ  "ออกพระศักดิ์สงคราม" "ออกพระศักดิ์สงคราม" ขุนนางมุสลิมเติร์กผู้กุมชะตาหน้าด่านสยาม ถ้าเราย้อนเวลากลับไปในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช  "เมืองธนบุรี"  หรือที่ฝรั่งเรียกกันติดปากว่า  "บางกอก"  ไม่ใช่แค

รูปที่ 1 ลายแทงบนผ้าประเจียดของสมเด็จพระเจ้าตากสิน 1. บทนำ: ศาสตราคมภายใต้รหัสลับ ยุทธศาสตร์ใต้ผืนผ้าประเจียด ท่ามกลางบรรยากาศความวุ่นวายของเปลวไฟที่โหมกระหน่ำและการล่มสลายของกรุงศรีอยุธยา หน้าประวัติศาสตร์ไทยได้จารึกชื่อของ  สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช  เอาไว้ในฐานะมหาราชผู้กอบกู้เอกราชด้วยยุทธวิธีที่ทั้งเด็ดขาดและรวดเร็ว ปกติแล้วพวกเรามักจะคุ้นเคยกับภาพลักษณ์ของพระองค์ในมุมของนักรบผู้กล้า แต่ท่ามกลางความลี้ลับของศาสตร์มืดและพลังแห่งศรัทธาเหล่านั้น กลับมีวัตถุชิ้นหนึ่งที่ซ่อนค

ภายใต้เงาไม้ร่มรื่นของวัดวาอารามกลางกรุงศรีอยุธยา ในยุคที่เสียงศาสตรากระทบกันจากศึกสงครามไม่เคยเงียบหาย หากเราลองเงี่ยหูฟังดีๆ จะพบว่ามีอีกหนึ่งเสียงที่สะท้อนผ่านลำน้ำเจ้าพระยามาอย่างยาวนาน นั่นคือเสียงอาซานอันสงบนิ่งจากย่าน  “ทุ่งแก้ว”  แผ่นดินที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงมอบให้ด้วยความไว้วางใจ เพื่อให้ที่นี่เป็นฐานกำลังสำคัญที่หลอมรวมนักรบต่างแดนและพ่อค้าผู้มั่งคั่ง ให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของสายเลือดไทยอย่างเต็มภาคภูมิ เจาะลึกยุทธศาสตร์ "ทุ่งแก้ว-คลองตะเคียน": ปราการด่านแรกแห่งอ

โดย Roi-Wela รูปที่ 1 นายทหารเรือเชื้อสายอาสามอญกับนายทหารเรือมุสลิม เชื้อสายอาสาจาม อาณาจักรที่เปิดประตูรับพลรบจากทั่วโลก รู้ไหมว่า... กรุงศรีอยุธยาในยุคที่รุ่งเรืองสุด ๆ (โดยเฉพาะช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 16) ไม่ได้เป็นแค่จุดหมายปลายทางของเหล่านักค้าขายเท่านั้นนะ แต่ที่นี่คือ "Magnet" ตัวจริงที่ดึงดูดผู้คนหลากหลายเชื้อชาติและศาสนาให้หลั่งไหลเข้ามาแสวงหาโอกาสใหม่ ๆ ในชีวิต และหนึ่งในกลุ่มชนที่ถือเป็น "ตัวตึง" และมีอิทธิพลต่อความมั่นคงของอาณาจักรอยุธยาแบบลึกซึ้งสุด ๆ ก็คือ ชาวม

หลักฐานมุสลิมที่ซ่อนอยู่ ชี้ชัดการติดต่อกับ 'แขก' ในยุคพ่อขุนรามคำแหง   รูปที่ 1-2 ศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหง หลักที่ 1 ด้านที่ 3 สุโขทัยเมืองที่หลายคนคุ้นเคยในภาพของ "รุ่งอรุณแห่งความสุข" และเป็นรากฐานของความเป็นไทย ที่เจริญรุ่งเรืองด้วยพระพุทธศาสนา... แต่รู้หรือไม่ว่าเบื้องหลังความสงบนี้ สุโขทัยคือ ศูนย์กลางการค้าที่เปิดรับการติดต่อกับโลกภายนอกอย่างกว้างขวาง  โดยเฉพาะอย่างยิ่งการค้าขายกับพ่อค้าจากโลกมุสลิม   ชาวมุสลิมและศาสนาอิสลามเข้ามามีบทบาทในสุโขทัยตั้งแต่ยุคแรกจริงหรือ?  

ถ้าจะเชิดชูนักรบที่เก่งกาจ-ขุนศึกที่เปรื่องปราชญ์ของอาณาจักรอยุธยา อย่างไร้อคติ ต้องมี ออกญารามเดโช หรือ พระยารามเดโช เป็นผู้บัญชาการกองทัพเรือ ในสมัยแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช     ด้วยเหตุที่ ออญารามฯ อยู่หน้าแนวกับเหล่านักรบอาสาในหลายสมรภูมิ ไม่ว่าการตีเชียงใหม่ การตีหัวเมืองมอญ สามารถยึดหัวเมืองมอญ เช่น เมาะตะมะ, สิเรียม, ย่างกุ้ง กลับคืนมา     ออกญารามเดโช(ชู)  สร้างเกียรติระบือ เมื่อ สมเด็จพระนารายณ์มหาราช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ พระยารามเดโชเป็นแม่ทัพยกทัพหลวงไปปรา

จากข้าหลวงภาษี สู่แม่ทัพใหญ่  ในภารกิจ‘รวมแผ่นดินเป็นหนึ่ง’     สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช เสด็จสวรรคตมากว่า 200 ปี แต่หลายเรื่องเกี่ยวกับพระองค์ยังเป็นที่ร่ำลือ ไม่ว่าจะเป็นคุณูปการที่กอบกู้บ้านเมือง พระอัจฉริยะภาพทางการทหาร แต่ในที่นี่ซึ่งจะพูดถึง คือ เจ้าพระยาจักรี(หมุด) ‘ทหารมุสลิมคู่พระทัย’  ซึ่งหลายคนเชื่อว่า ไม่มีท่านผู้นี้ การกู้ชาติ สถาปนากรุงธนบุรีและรวมแผ่นดิน อาจยาก หรือ อาจถึงขั้นไม่เกิดขึ้น     เจ้าพระยาจักรี หรือ  เจ้าพระยาจักรีศรีองครักษ์  ขุนนางมุสลิม...

หินแกะสลักป้ายหลุมศพขนาดใหญ่เป็นหลักฐานสำคัญทางประวัติศาสตร์ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ทรงพระราชทานแก่เจ้าพระยาจักรี(หมุด) แสดงถึงความใกล้ชิดและความไว้วางพระราชหฤทัย นอกจากนี้ สมเด็จพระเจ้าตากสินได้เสด็จมาในพิธีฝังศพของเจ้าพระยาจักรี(หมุด) และยังทรงพระราชทานที่ดินให้แก่มัสยิดต้นสน ซึ่งทำให้เห็นถึงบทบาทของพี่น้องมุสลิมในการร่วมกอบกู้ชาติ และความสัมพันธ์อันดี ระหว่างพระมหากษัตริย์กับชุมชนมุสลิม แหล่งอ้างอิง: มัสยิดต้นสน

พันเอก พระยากัลยาณภักดี บุคคลสำคัญในสมัยรัตนโกสินทร์ โดยมีประเด็นสำคัญคือบทบาทของท่านในฐานะผู้รับผิดชอบ "กรมท่าขวา" ส่วนของวังหน้า ซึ่งเป็นหน่วยงานราชการที่มีหน้าที่ติดต่อค้าขายกับต่างประเทศ ท่านเป็นมุสลิมนิกายสุนหนี่ ซึ่งแตกต่างจากผู้รับผิดชอบกรมท่าขวาของวังหลวง (พระจุฬาตรี) ที่เป็นนิกายชีอะฮฺ นอกจากนี้ พระยากัลยาณภักดียังมีบทบาทสำคัญ ในการนำชาวมุสลิมเข้าเฝ้าพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) เพื่อถวายความจงรักภักดี วงศ์ตระกูลของท่านได้สืบทอดมาถึงปัจจุบัน ผ่า

ไม้นิซ่านของพระยาจุฬาราชมนตรี(สิน) ซึ่งเป็นจุฬาราชมนตรีคนที่ 6 ในสมัยรัชกาลที่ 4 ไม้นิซ่านนี้ทำจากไม้สักและมีการแกะสลักลวดลายที่สวยงาม แม้จะมีร่องรอยการกัดกร่อนตามกาลเวลา จุฬาราชมนตรีในสมัยรัตนโกสินทร์ทั้ง 9 ท่าน ถูกฝังอยู่ ณ ที่กุโบร์แห่งนี้ที่มัสยิดต้นสน โดยสืบทอดเชื้อสายมาจากจุฬาราชมนตรี ในสมัยกรุงศรีอยุธยา โดยในขณะนั้นบทบาทของจุฬาราชมนตรีมีฐานะ ทำหน้าที่เหมือนรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศหรือพาณิชย์ โดยเฉพาะการดูแลกรมท่าขวา ซึ่งเป็นของชาวมุสลิมสำหรับค้าขายกับเรือจากอ

หนึ่งเหตุการณ์สำคัญในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ซึ่งในขณะนั้นสยามยังไม่มีธงชาติเป็นสัญลักษณ์ การค้าขายทางทะเลมีเรือฝรั่งเศสเข้ามาติดต่อ และตามธรรมเนียมจะมีการชักธงขึ้นเมื่อมาถึง ซึ่งฝรั่งเศสชักธงชาติของตน แต่สยามชักธงฮอลันดา เนื่องจากถือว่าเป็นเรือค้าขาย ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อฝรั่งเศสกับฮอลันดามีความขัดแย้งทางสงครามกันอยู่ ทำให้ฝรั่งเศสสั่งให้เจ้าเมืองบางกอก ปลดธงฮอลันดาลง แต่ให้ชักธงอื่นใดขึ้นแทนได้ เจ้าเมืองบางกอกซึ่งเป็นมุสลิมจึงเลือกชักธงสีแดงขึ้นแทน และนี่จึงเป็นจุดเริ่มต้นท

เรื่องราวของ เจ้าพระยาจักรี(หมุด) ซึ่งเป็นบุคคลสำคัญในช่วงกรุงธนบุรี โดยเฉพาะบทบาทของท่านในการกอบกู้เอกราชร่วมกับพระเจ้ากรุงธนบุรี หลวงนายศักดิ์ หรือต่อมาคือเจ้าพระยาจักรีผู้นี้ ได้นำเงินภาษีที่เก็บได้จากจันทบุรีไ ปมอบให้พระเจ้ากรุงธนบุรีเพื่อใช้ในการรวบรวมไพร่พลและสร้างเมือง ซึ่งท่านได้รับยกย่องเป็นมือขวาของพระเจ้าตากสินในการปราบปรามก๊กต่างๆ และในภารกิจการขยายอาณาเขต รวมถึงการเป็น แม่ทัพเรือ ในการตีเขมร แม้จะมีข้อขัดแย้งทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับช่วงเวลาการเสียชีวิตของท่าน...

สุสานมัสยิดต้นสน ซึ่งมีหลุมศพแบ่งเป็นล็อกๆ ตามตระกูล เพื่อความสะดวกในการเยี่ยมเยียนญาติผู้ล่วงลับ ในสุสานแห่งนี้มีบุคคลสำคัญหลายท่าน ส่วนใหญ่เป็นขุนนาง และมีแท่นสุสานที่ใหญ่ที่สุดซึ่งเชื่อว่าเป็นของเจ้าพระยาราชวังสันเสนีย์(ม๊ะหมูด) ผู้สร้างมัสยิดต้นสน ท่านมีตำแหน่งเป็นแม่ทัพในสมัยอยุธยา โดยกองอาสาจามของท่านจะทำหน้าที่เป็นกองหน้าในทัพบกและเป็นแม่ทัพเรือในการเดินทัพทางน้ำ เจ้าพระยาราชวังสันเสนีย์(ม๊ะหมูด)ยังเป็นบุตรของพระยารามเดโช ผู้เป็นแม่ทัพมุสลิมคนสำคัญในสมัยสมเด็จพระนารายณ

มิมบัรและเมี๊ยะฮฺรอบมัสยิดต้นสนโดดเด่นและมีเอกลักษณ์ เนื่องจากมีการผสมผสานกันระหว่างศิลปะไทยและศิลปะอาหรับ ซึ่งแตกต่างจากรูปแบบทั่วไป มิมบัรได้รับการกล่าวขานว่าเป็นเพียงชิ้นเดียวในโลก ที่ผสมผสานลักษณะทางสถาปัตยกรรมไทย เช่น "หน้าบัน" และ "ช่อฟ้า" เข้ากับลวดลายดอกไม้แทนรูปสัตว์ โดยมีประดับเปลือกหอยและกระจกเงา มีอายุย้อนไปถึงช่วงตอนปลายของกรุงศรีอยุธยาเมี๊ยะฮฺรอบที่สร้างขึ้นในช่วงเวลาเดียวกันก็แสดงถึงศิลปะไทยแท้ๆ และยังมีอีกหนึ่งชิ้นที่เหมือนกันคือเมี๊ยะฮฺรอบที่มัสยิดตะเกี่ยโยคิ